Αρχαία ελληνικά φύλα: Ποιοι ήταν οι Γραικοί; Ποιοι οι Δαναοί; Ποιοι οι Αχαιοί;
Ποιοι ήταν οι Γραικοί;
Οι Γραικοί αποτελούν ένα από τα πιο αινιγματικά και αρχαϊκά εθνωνύμια του ελληνικού κόσμου, που μας οδηγεί στα βάθη της προϊστορίας και στις απαρχές της ελληνικής ταυτότητας. Δεν πρόκειται για ένα από τα μεγάλα και ιστορικά γνωστά φύλα, όπως οι Ίωνες, οι Δωριείς ή οι Αιολείς· οι Γραικοί είναι το όνομα με το οποίο οι Έλληνες πρωτοεμφανίστηκαν τόσο στον ίδιο τους τον χώρο όσο και στο βλέμμα των άλλων λαών.
Ήδη ο Αριστοτέλης μαρτυρεί ότι οι κάτοικοι της περιοχής γύρω από τη Δωδώνη και τον Αχελώο, οι αρχαιότεροι Έλληνες, ονομάζονταν «Γραικοί» πριν λάβουν την κοινή επωνυμία «Ἕλληνες». Έτσι, το όνομα «Γραικός» δηλώνει την πρώτη μορφή της ελληνικής εθνικής συνείδησης, προτού ο μύθος του Έλληνα, γιου του Δευκαλίωνα, γίνει το πανελλήνιο σημείο αναφοράς. Ο Ησίοδος, από την πλευρά του, παρουσιάζει τον Γραικό ως γενάρχη, γιο της Πανδώρας και αδελφό του Μάγνη, τοποθετώντας τον έτσι μέσα στον γενεαλογικό ιστό των πρώιμων ελληνικών φυλών.
Δεν πρέπει να συγχέονται οι Γραικοί με τους Πελασγούς, οι οποίοι αποτελούσαν τον λαό πριν την σχηματοποίηση του ελληνικού έθνους. Οι Γραικοί αποτελούν το πρωτοελληνικό φύλο εγκατεστημένο στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία, που σταδιακά συνδέθηκε με τους Αχαιούς και τον μυκηναϊκό κόσμο. Με άλλα λόγια, αν οι Πελασγοί εκπροσωπούν το υπόστρωμα, οι Γραικοί σηματοδοτούν την αυγή της ελληνικής εθνότητας.
Η ιστορική ειρωνεία είναι ότι το όνομα «Γραικοί» λησμονήθηκε μέσα στην ίδια την Ελλάδα, εκεί όπου τελικά επικράτησε το όνομα «Ἕλληνες». Όμως, όταν οι πρώτοι Έλληνες αποικιστές από την Εύβοια αποβιβάστηκαν στην Ιταλία κατά τον 8ο αιώνα π.Χ., παρουσιάστηκαν στους Λατίνους με το αρχαϊκό αυτό όνομα. Οι Ρωμαίοι κατόπιν το διέδωσαν στον κόσμο ολόκληρο· έτσι, το αρχέγονο εθνωνύμιο, το οποίο είχε σχεδόν σβήσει από τη μνήμη των ίδιων των Ελλήνων, έμελλε να καταστεί το διεθνές όνομα του έθνους: Graeci, Greeks, Grecs.
Οι Γραικοί, λοιπόν, είναι οι πρώτοι Έλληνες· η γέφυρα από τους μυθικούς Πελασγούς στη λάμψη των Αχαιών, και από εκεί στην πανελλήνια ταυτότητα. Είναι το πρωτότυπο όνομα του γένους μας, η σφραγίδα της απαρχής, που με τον πιο παράδοξο τρόπο επέζησε όχι μέσα στην Ελλάδα, αλλά στη μνήμη της οικουμένης.
Ποιοι ήταν οι Δαναοί;
Οι Δαναοί ανήκουν στις πιο ηχηρές και ευγενείς ονομασίες των Ελλήνων, φορτισμένες με μνήμη ποιητική και μυθική αίγλη. Δεν πρόκειται για ένα στενό τοπικό φύλο, αλλά για ένα όνομα που στην επική παράδοση ανυψώθηκε σε σύμβολο του συνόλου των πολεμιστών που βάδισαν εναντίον της Τροίας.
Η καταγωγή του ονόματος ανάγεται στον Δαναό, μυθικό βασιλιά του Άργους, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση ήλθε από την Αίγυπτο με τις πενήντα κόρες του, τις περίφημες Δαναΐδες. Η άφιξη αυτή σηματοδότησε για το Άργος μια νέα δυναστεία και κατέστησε τον Δαναό γενάρχη. Από εκεί οι «Δαναοί» κατέστησαν οι Αργείοι στο σύνολό τους, και μέσω της ποίησης του Ομήρου, ονομασία όλου του ελληνικού στρατού.
Στην Ιλιάδα, ο Όμηρος χρησιμοποιεί εναλλάξ τρία εθνωνύμια για τους Έλληνες: Δαναοί, Ἀχαιοί, Ἀργεῖοι. Τα τρία αυτά ονόματα δεν δηλώνουν διαφορετικά φύλα, αλλά λειτουργούν ως ποιητικά ισοδύναμα, σύμβολα μιας ενιαίας ελληνικής ταυτότητας στην εποχή του Μυκηναϊκού μεγαλείου. Έτσι, οι «Δαναοί» στην Τροία δεν είναι απλώς οι Αργείοι, αλλά όλοι οι Μυκηναίοι ήρωες υπό τον Αγαμέμνονα, τον Αχιλλέα, τον Οδυσσέα.
Ιστορικά, οι Δαναοί ταυτίζονται με τους Αχαιούς, δηλαδή με τους Μυκηναίους Έλληνες της δεύτερης χιλιετίας π.Χ., που κυριάρχησαν στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο όρος όμως, φορτισμένος από τον μύθο του Δαναού, απέκτησε ξεχωριστή αίγλη: οι Δαναοί συμβόλιζαν την ενότητα, τη γενναιότητα και την αρχαϊκή δόξα του έθνους.
Κι όπως οι «Γραικοί» έδωσαν στους ξένους το διεθνές μας όνομα, έτσι οι «Δαναοί» έδωσαν στους Έλληνες της μνήμης τους το ποιητικό τους στέμμα: το όνομα με το οποίο τραγουδήθηκαν στις ραψωδίες της Ιλιάδας, μέσα στην αθανασία της επικής ποίησης.
Οι Δαναοί, λοιπόν, είναι οι Έλληνες των Μυκηναϊκών χρόνων, οι Αχαιοί της Τροίας, το ποιητικό πρόσωπο της προγονικής ανδρείας. Όνομα μυθικό, όνομα συλλογικό, που συνέχει το Άργος με όλη την Ελλάδα και δένει το παρελθόν με την αιωνιότητα του λόγου.
Ποιοι ήταν οι Ἀχαιοί;
Οι Ἀχαιοί συνιστούν ένα από τα θεμελιώδη ονόματα του ελληνικού έθνους, ένα όνομα που ενώνει τον ιστορικό κόσμο της Μυκηναϊκής Ελλάδας με τον ποιητικό κόσμο του Ομήρου. Στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, η λέξη Ἀχαιοί χρησιμοποιείται συχνότερα από κάθε άλλη· δεν δηλώνει μόνο τοπικό φύλο, αλλά γίνεται συνώνυμη με το «Έλληνες» στο σύνολό τους, οι πολεμιστές που συγκεντρώθηκαν κάτω από την ηγεμονία του Αγαμέμνονα για να εκστρατεύσουν στην Τροία.
Μυθολογική καταγωγή
Το όνομα ανάγεται στον Ἀχαιό, μυθικό ήρωα, γιο του Ξούθου και αδελφό του Ἴωνος. Οι απόγονοί του εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Θεσσαλία και στην Πελοπόννησο, και αποτέλεσαν κλάδο του μεγάλου ελληνικού κορμού. Με τον καιρό, οι Αχαιοί κατέστησαν ισχυρό φύλο, συνδεδεμένο με τις δυναστείες των Μυκηναίων βασιλέων.
Ιστορική ταυτότητα
Αρχαιολογικά, οι Αχαιοί ταυτίζονται με τον μυκηναϊκό πολιτισμό (16ος–12ος αι. π.Χ.). Ήταν εκείνοι που έχτισαν τα κυκλώπεια τείχη των Μυκηνών, της Τίρυνθας και της Πύλου· εκείνοι που χάραξαν τις πινακίδες της Γραμμικής Β΄· εκείνοι που κυριάρχησαν στο Αιγαίο και στη Μικρά Ασία, φτάνοντας μέχρι την Ανατολή και την Κύπρο. Στον κόσμο τους ανήκουν ο Αχιλλέας, ο Οδυσσέας, ο Αίας, ο Μενέλαος – μορφές που η επική ποίηση ανέδειξε σε αθάνατα πρότυπα.
Ομηρική χρήση
Ο Όμηρος χρησιμοποιεί τρία μεγάλα εθνωνύμια: Ἀχαιοί, Δαναοί, Ἀργεῖοι. Από αυτά, το «Ἀχαιοί» είναι το συχνότερο και ίσως το βαθύτερα ριζωμένο στη μνήμη. Οι Αχαιοί εμφανίζονται όχι μόνο ως στρατιώτες, αλλά και ως πολιτισμός, με αρχηγούς, συμβούλια, ναούς και θεσμούς. Το όνομα έγινε ποιητικό συνώνυμο του ελληνικού μεγαλείου.
Η μοίρα του ονόματος
Μετά την κάθοδο των Δωριέων (12ος αι. π.Χ.), το όνομα «Ἀχαιοί» δεν εξαφανίστηκε· επιβίωσε στην Αχαΐα της Πελοποννήσου, μικρό τμήμα πλέον σε σχέση με την παλαιά του δόξα. Ωστόσο, μέσω της επικής παράδοσης, το όνομα διατηρήθηκε αθάνατο και ταυτίστηκε για πάντα με την ηρωική εποχή των Μυκηναίων.
Οι Ἀχαιοί, λοιπόν, είναι οι Έλληνες της Μυκηναϊκής εποχής· οι πρώτοι που έπλασαν έναν πανελλήνιο πολιτισμό και οι πρώτοι που τραγουδήθηκαν ως έθνος ενωμένο. Στην Ιλιάδα είναι οι στρατιώτες της Τροίας· στην Ιστορία είναι οι δημιουργοί ενός από τους ενδοξότερους πολιτισμούς της αρχαιότητας.
Ρωμιοί της Πόλης
romioitispolis.gr