Καὶ νά, ἡ Ἁγία Σοφία. Δὲν ἐμφανίζεται· ἀνατέλλει, ὡς δεύτερος ἥλιος στὸ κέντρο τοῦ κόσμου. Συναρπαστική περιήγηση στην Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη
Ἐντός τῆς Πόλεως τοῦ Θεοῦ: Ὁδοιπορικό στὴν Βυζαντινὴ Κωνσταντινούπολη ἐπὶ Ηρακλείου.
Ἡ Πόλις· οὔτε λέξις ἀπλή, οὔτε τόπος κοινός· ἀλλ’ ἱερὸν ἀνάστημα ἀνθρώπων καὶ ἀγγέλων, ἀντίλαλος τῶν ψαλμῶν καὶ τῶν κλαγγῶν, ὅραμα δόξης, καύχημα Ῥωμιοσύνης. Καὶ εἰ ὁ Παράδεισος εἶχε πέτρες, θα εἶχεν μορφὴν Κωνσταντινουπόλεως.
Ρωμιοί της Πόλης
romioitispolis.gr
1. Εἴσοδος διὰ τῆς Χρυσῆς Πύλης – Πύλη Βασιλέως καὶ Νίκης
Ἡ Χρυσὴ Πύλη, στὴ νότια πλευρὰ τῶν Θεοδοσιανῶν Τειχῶν, δὲν εἶναι μόνον ὀδὸς· εἶναι συμβολισμὸς. Μέσα ἀπὸ αὐτὴν εἰσέρχεται ὁ Βασιλεὺς θριαμβευτής· μέσα ἀπὸ αὐτὴν εἰσερχόμεθα κι ἐμεῖς, προσκυνηταὶ τῆς ἀθανάτου Πόλεως. Λέγεται πὼς ὁ Ἡράκλειος, ἐπιστρέφων ἀπὸ τὴν Περσία, φέρων τὸν Τίμιο Σταυρό, εἰσῆλθεν ἐδῶ, ἐνδόξως, ὑπὸ λαμπρῶν ἀναφωνήσεων καὶ ὑμνωδιῶν.
Τὰ τείχη ὑπερβαίνουν τὸ μέγεθος· ἀποτελοῦν τὸ ὄριον μεταξὺ κόσμου φθαρτοῦ καὶ κόσμου θείου. Μὲ τρίπυλων ἀρχιτεκτονικὴ σύνθεση, ἡ Χρυσὴ Πύλη κοσμεῖται ἀπὸ ἡμίεργα τῆς τέχνης, ἀναστάσεις μαρμάρου. Καὶ ἐντός αὐτῆς, δὲν βαίνει μόνον ὁ ὁδοιπόρος, ἀλλὰ ὁλόκληρη ἡ ψυχὴ του μεταμορφοῦται.
2. Ἡ Μέση – Ἡ καρδία τῆς Ῥωμαϊκῆς Πόλεως
Ἀκολουθοῦμε τὴν Μέση ὁδόν, τὴ βασιλικὴ ῥάχην τῆς Πόλεως. Ἐδῶ σφίγγεται ἡ δόξα μὲ τὴν εὐλάβεια, ἡ κοσμικὴ κίνησις μὲ τὴ θεία ἀκρόαση. Μᾶς περιβάλλουν στοὰς, ἀνακτόρων παραρτήματα, χαλκοῦ πλατεῖες, ἄγαλμα Ἀρκαδίου, στήλαι ἀναθημάτων· κ’ εἰς κάθε βῆμα, ἀντηχεῖ ἡ ἱστορία.
Ἡ Μέση δὲν εἶναι μόνον δρόμος· εἶναι αὐτοκρατορικὸς ὑμνιστὴς τῆς συνέχειας. Στοὺς παρόδους της, οἱ δημόσιοι λουτροί (βαλανεῖα), οἱ βιβλιοθῆκες, οἱ ἀγοραῖοι λόγοι· σὲ κάθε λίθον της, μία λέξις, μία προσευχὴ. Ὁ λαὸς πορεύεται· στρατιῶται, ἐμπορικὰ φορτία, μοναχοὶ, τεχνῖται, φιλόσοφοι, σὲ μία ἐποχὴ ποὺ ὁ κόσμος ὁλόκληρος φαίνεται νὰ συγκεντρώνεται ἐδῶ.
3. Ἡ Πόλις ὡς Ὄραμα Ἀγιοσύνης καὶ Δυνάμεως
Ἡ Κωνσταντινούπολις ἐπὶ Ἡρακλείου δὲν εἶναι ἀπλῶς πρωτεύουσα· εἶναι ἡ κεφαλὴ τῆς οἰκουμένης. Μετὰ τὰ πλήγματα τῶν πολέμων, τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ἀνθρώπου, ἀντί νὰ μαραίνεται, ἀκμάζει, ἀνίσταται, θριαμβεύει. Σὰν φλόγα ἀποκαλυπτικὴ, διδάσκει ὅτι ἡ Ῥωμιοσύνη, μὲ πίστιν καὶ ἀρετὴ, εἶναι ἀκατάβλητη.
Καὶ ὁ Ἡράκλειος – οὐχὶ μόνον ἀυτοκράτωρ, ἀλλ’ ὁμολογητὴς πίστεως – μετετράπη εἰς τύπον ἡρωικὸν καὶ πνευματικὸν. Ὁ Σταυρὸς ποὺ ἔφερε, δὲν ἦταν μόνον ξύλον – ἦταν σύμβολον πολιτισμοῦ, νίκης, ἀντιστάσεως. Καὶ ἡ Πόλις τὸν ὑπέδεχθη ὡς Προφήτην ἐν βασιλεῖ.
4. Τὸ Σούμμετρον Κάλλος – Παράδεισος ἐπὶ τῆς Γῆς
Ἐνταῦθα, ἡ τέχνη συναντᾷ τὴ θεολογίαν. Μωσαϊκὰ ποὺ λάμπουν ὡς ἀστέρες ἐν σκέπαις ναῶν· τρούλλοι ποὺ μοιάζουν νὰ αἱωροῦνται μεταξὺ γῆς καὶ οὐρανοῦ. Ἡ Ἁγία Σοφία – ἀρχιτεκτονικὴ συμφωνία ἀνθρώπου καὶ θεότητος· ἐν αὐτῇ ὁ χρόνος σιγᾷ, ὁ λόγος μεταμορφοῦται εἰς φῶς.
Ἡ Κωνσταντινούπολις τοῦ 7ου αἰῶνος δὲν ἦταν μόνον ἀκμὴ στρατηγική· ἦταν ὁ καρπὸς μίας ἀνθρωπότητας ποὺ τόλμησε νὰ συνδέσει ἐπιστήμη, πίστη, πολεμική ἀρετή, φιλοκαλία. Ἦταν ὅραμα καὶ πράξις, προσευχὴ καὶ πολιτικὴ πράξη· ἡ Πόλις ἡ μέγιστη.
Ἡ Πόλις ὡς Μνήμη καὶ Ὑπόσχεσις
Καθὼς προχωροῦμε στὴ Μέση, ὁ χρόνος διαλύεται. Ἡ Πόλις εἶναι τὰ πάντα καὶ τὸ παντοτινόν. Πάνω στὴν λιθόστρωτη ὁδὸ ἀντιλαλοῦν βήματα Βασιλέων, μαρτύρων, στρατηγῶν, λογίων· καὶ ἡ Ῥωμιοσύνη, ἀθάνατη, ἀνανεοῦται ἀενάως.
Ἐν τέλει, ὅποιος βαδίζει στὴν Κωνσταντινούπολη ἐπὶ Ἡρακλείου, δὲν βλέπει μίαν πόλιν· βλέπει τὸ ἀκρότατον ὅριον τοῦ ἀνθρώπινου μεγαλείου. Ἐκεῖ ὁ πολιτισμὸς δὲν ἀντανακλᾶ μόνο· γεννᾶται. Ἐκεῖ, ὁ οὐρανὸς ἀκουμπᾷ τὴ γῆ.
5. Ἐπὶ τῇ ὁδῷ πρὸς τὸν Ναὸν τοῦ Λόγου – Ἡ Πορεία πρὸς τὴν Ἁγίαν Σοφίαν
Καθὼς ἀναβαίνουμε τὴν Μέση, κάθε βῆμα μᾶς πλησιάζει πρὸς τὸ ἀπόλυτο κάλλος· ὄχι ἀισθητικόν μόνον, ἀλλὰ μεταφυσικὸν. Οἱ λιθόστρωτοι δρόμοι, ποὺ ὑπέμειναν ποδοβολητὰ στρατευμάτων, λιτανεῖες, θριάμβους καὶ σεισμοὺς, ὁδηγοῦν μὲ μία ἀόρατη γεωμετρία πρὸς τὸ κέντρο τῆς Πόλεως, ὅπου δὲν βασιλεύει βασιλεὺς ἐπίγειος, ἀλλ’ ὁ Λόγος ὁ προαιώνιος.
Ἐδῶ, ἡ ἀρχιτεκτονική δὲν ἀποτελεῖ τέχνη κοσμική· εἶναι λειτουργία. Στοὺς δρόμους, φῶτα χρυσᾶ ἀπὸ κανδήλες· ἄνθρωποι ἐν σιγῇ· ἡ Πόλις, ὅπως τὴν ἐπιθυμοῦσε ὁ Θεὸς: εἰρηνικὴ, ἐν εὐλαβείᾳ, πνευματικῶς λαμπρὰ.
Δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ὑψοῦνται μνημεῖα – ὁ Ναὸς τῆς Ἁγίας Εἰρήνης, ὁ Ἱππόδρομος, τὸ Μέγα Παλάτιον. Ἀλλὰ ὁ νοῦς εἶναι ἤδη ἐστραμμένος εἰς ἓν μόνο: τὸν μέγαν Ναόν.
6. Ἡ Ἁγία Σοφία – Ὁ Θρόνος τοῦ Ἀοράτου
Καὶ νά, ἡ Ἁγία Σοφία. Δὲν ἐμφανίζεται· ἀνατέλλει, ὡς δεύτερος ἥλιος στὸ κέντρο τοῦ κόσμου. Μπροστὰ της, ὁ προσκυνητὴς δὲν ἔχει λέξεις· μόνον σιωπή, φόβον καὶ κατάνυξιν. Τί ἔργον ἐστὶ τοῦτο, ὅπου μάρμαρον, χρυσός, μαθηματικὴ καὶ θεολογία συμπλέκονται ὡς μία ψυχὴ ἄκτιστος;
Ὁ τρούλλος – οὐρανοῦ σκέπη ἐν λίθῳ – δεσπόζει ὡς σφαῖρα κοσμική, ὡς κόσμος ἀναγεννημένος. Οἱ κίονες, ἔντεχνοι ἀπὸ τὴν Ἔφεσον, τὴν Ἀθήναν, ἄνθη τῆς Ῥωμαϊκῆς οἰκουμένης· τὰ μωσαϊκὰ, ψαλμῳδίες ἐν χρώματι. Καὶ στὸ ἄδυτον, ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ – μορφὴ Ἰησοῦ ἐν φῶτι, πλαισιωμένος ἀπὸ Θεοτόκον, ἀρχαγγέλους καὶ ἁγίους· μία Βασιλεία ἐντός τοῦ οἰκοδομήματος.
Κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ Ἡρακλείου, ἡ Ἁγία Σοφία ἦτο τόπος πνευματικῆς ἀντιστάσεως. Ἐνῷ ὁ πόλεμος μαινόμενος ἐκτός, ἐντός τοῦ ναοῦ ἐψάλλετο τὸ Κύριε ἐλέησον ἀπὸ στόματα πιστῶν, στρατιωτῶν, παρθένων, γεραιῶν. Ἐκεῖ, ὁ λαὸς ἐνωμένος, ἔβλεπε τὸ μέλλον, ὄχι ὡς ἀπλὴ συνέχεια, ἀλλὰ ὡς θέωση.
7. Λειτουργία τῆς Δόξης – Τὸ Μυστήριον τῆς Πόλεως
Καθὼς εἰσέρχεταί τις στὸν κυρίως ναόν, ἡ ἀτμόσφαιρα ἀλλάζει· ὁ ἀέρας γίνεταί πυκνος, σχεδὸν οὐράνιος. Τὰ θυμιάματα στροβιλίζονται μὲ φῶς ἀπὸ τὰ κεριά· οἱ ψάλτες ψάλλουν ἐν τρόμῳ, ἐν καλλοφωνίᾳ.
Ἐδῶ τελεῖται ἡ μεγάλη μεταμόρφωσις: ὁ ἄνθρωπος ἀνακαλύπτει ὅτι δὲν εἶναι μόνος· ὅτι ἡ Πόλις, μὲ ὅλον τὸ της κάλλος, εἶναι εἰκών τοῦ οὐρανοῦ, πρόγευσις τῆς Ἐπουρανίου Ἱερουσαλὴμ.
Ἐπὶλογος – Πόλις Θεοῦ, Μητέρα Ρωμηοσύνης
Ἡ πορεία πρὸς τὴν Ἁγία Σοφία δὲν εἶναι ὁδὸς τοῦ χρόνου· εἶναι ὁδὸς τῆς καρδίας. Καὶ ὅταν ὁ πιστὸς ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὸν Ναόν, δὲν εἶναι ὁ αὐτός· φέρει ἐντός του ἕνα ἀκτὶνα τοῦ ἀκτίστου, μίαν μνήμην ἀθανασίας.
Ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἡ ἀλήθεια δὲν γράφεται· ζῇ. Καὶ ἡ Ἁγία Σοφία, ὡς καρδία τῆς Πόλεως, μαρτυρεῖ ὅτι ὁ πολιτισμὸς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ταυτοχρόνως μέγας καὶ ἅγιος.
Υπάρχει ακόμα ζωή σε αυτό το σώμα. Μέσα από τη ζάλη της μέθης, της ανομίας και της αυτοκαταστροφής, ο Ρωμανός θα εγερθεί για μία τελευταία φορά, με εκείνο το τρανταχτό γέλιο που πιο πολύ μοιάζει με κλάμα. Τώρα, βρήκε σκοπό και νόημα στην κατεστραμμένη του ζωή. Τώρα, στους δρόμους της Βασιλεύουσας και στο ημίφως των καπηλειών, θα ακολουθήσει τα χνάρια του μυστηρίου και της περιπέτειας του Μύρου της Φαράν.
περισσότερα=> ΕΔΩ